Chikungunya, dengue en zika op je reisbestemming?
Chikungunya, dengue (ook wel knokkelkoorts) en zika zijn infectieziekten die worden
veroorzaakt door virussen. Deze virussen worden overgedragen via een beet van een
besmette mug (gelekoortsmug of Aziatische tijgermug). Deze muggen steken vooral tussen
zonsopkomst en zonsondergang. De symptomen van chikungunya, dengue en zika lijken erg
op elkaar. Hier lees je meer over deze ziekten en hoe je ze kunt voorkomen.
Waar komen deze ziekten voor?
In veel landen met een warm of (sub-)tropisch klimaat kunnen deze drie ziekten, vooral tijdens het
regenseizoen, grote uitbraken veroorzaken. In Zuid-Europa worden in de zomer soms ook kleine
uitbraken van chikungunya en dengue gemeld. Raadpleeg een reizigersadvies- en vaccinatiebureau
om het risico tijdens je reis te bespreken.
Chikungunya: hoe krijg je het en wat merk je ervan?
Chikungunya wordt veroorzaakt door het chikungunyavirus. Je kunt de ziekte krijgen als je wordt geprikt
door een mug met het chikungunyavirus. Deze muggen prikken vooral tussen zonsopkomst en
zonsondergang. Ook kun je het virus als je zwanger bent, vlak vóór of tijdens de bevalling, doorgeven
aan je (ongeboren) baby. De baby kan dan ernstig ziek worden. Het wordt afgeraden om in het laatste
trimester van je zwangerschap te reizen naar een land waar een grote uitbraak van chikungunya is. Je
kunt zelf geen andere mensen besmetten.
Chikungunya lijkt erg op griep met koorts, hoofdpijn, spier- en rugpijn, misselijkheid en braken. Ook kun
je huiduitslag krijgen en pijn in de gewrichten. Deze ziekteverschijnselen zijn meestal na één week tot
drie weken weer weg. Pijn in de gewrichten kan soms echter maanden tot jaren duren. Overlijden komt
nauwelijks voor. Als je weer beter bent, kun je niet nog een keer ziek worden van het chikungunyavirus.
Dengue: hoe krijg je het en wat merk je ervan?
Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, wordt veroorzaakt door het denguevirus. Je kunt de ziekte
krijgen als je wordt geprikt door een mug met het denguevirus. Deze muggen steken vooral tussen
zonsopkomst en zonsondergang. Ook kun je dengue tijdens je zwangerschap doorgeven aan je
ongeboren baby. Je kunt zelf geen andere mensen besmetten.
Er zijn 4 typen van het denguevirus. Na het doormaken van een type ben je levenslang beschermd
tegen dat virustype (bijvoorbeeld type 2). Na deze besmetting kan je wél opnieuw dengue krijgen door
een van de andere virustypen (bijvoorbeeld type 1, 3 en 4).
Dengue lijkt erg op griep met koorts, hoofdpijn (achter de ogen) en spier- en gewrichtspijn. Na enkele
dagen kun je huiduitslag krijgen. Heel soms verloopt de ziekte ernstig met hoge koorts en bloedingen in
de huid en organen. Ziekenhuisopname kan dan nodig zijn. De kans op ernstige ziekte is licht verhoogd
als je al één keer dengue doorgemaakt hebt. Ook is er grotere kans op ernstige dengue bij jonge
kinderen, ouderen en zwangeren.
Zika: hoe krijg je het en wat merk je ervan?
Zika wordt veroorzaakt door het zikavirus. Je kunt de ziekte krijgen als je wordt geprikt door een mug
die is besmet met het zikavirus. Deze muggen steken vooral tussen zonsopkomst en zonsondergang.
Het risico om het zikavirus op te lopen is over het algemeen klein. De meeste mensen hebben geen of
weinig klachten hiervan. Eén op de vijf mensen krijgt wel klachten zoals koorts, een ontsteking van
slijmvlies van het oog (conjunctivitis), pijnlijke gewrichten en/of huiduitslag. De klachten duren meestal
twee tot zeven dagen. Tijdens de zwangerschap kan een besmetting ernstige gevolgen hebben voor je
kind; de kans op aangeboren afwijkingen, zoals een te klein hoofd (microcefalie), is klein.
Het zikavirus kan soms ook via seksueel contact worden overgedragen omdat het virus in sperma kan
zitten. De kans op besmetting op deze manier is heel klein. Om de kans op een besmetting op deze
manier nog kleiner te maken kun je een condoom gebruiken. Aan mannen wordt geadviseerd om
gedurende twee maanden na terugkomst uit een gebied met een zika-uitbraak een condoom te
gebruiken bij seksueel contact met een zwangere partner of een partner met een kinderwens. Dit geldt
ook voor mannen die positief zijn getest op het zikavirus. Omdat het risico op een zikavirusinfectie over
het algemeen klein is, word je in Nederland niet standaard getest op zika bij terugkomst uit een land
waar het zikavirus voorkomt.
Zwangerschap of zwangerschapswens
In landen waar chikungunya, dengue en zika voorkomen, komen vaak andere ziekten voor zoals
malaria of het Oropouche-virus. Tijdens de zwangerschap kunnen deze ziekten ook extra risico’s
geven. Bespreek als je zwanger bent of een kinderwens hebt je plannen voor vertrek met een
reizigersadviseur. Zo kun je goed geïnformeerd beslissen of je de reis wilt maken of een zwangerschap
wilt uitstellen. Zie ook de folder: ‘Zwanger en reizen’.
Hoe kun je chikungunya, dengue en zika voorkomen?
Bescherm jezelf overdag tegen muggenbeten:
- Bedek om muggenbeten te voorkomen de huid overdag zoveel mogelijk met loszittende
kleding (lange mouwen en broekspijpen, sokken en dichte schoenen). - Gebruik overdag een muggenwerend middel dat DEET bevat voor de niet-bedekte
lichaamsdelen in gebieden waar deze ziektes voorkomen. Dit geldt ook voor zwangere
vrouwen. Gebruik je ook zonnebrand? Smeer eerst zonnebrandcrème op, laat dit 30 minuten
intrekken en breng daarna de DEET aan. Zie ook de folder ‘Muggenwering op reis’.
Vaccinatie
Chikungunya
Sinds april 2025 is er in Nederland een vaccin tegen chikungunya beschikbaar. Dit vaccin kan gegeven
worden aan personen van 12 tot en met 64 jaar. Je krijgt één injectie.
Dengue
Sinds april 2023 is er in Nederland een vaccin tegen dengue beschikbaar. Dit vaccin kan gegeven
worden aan personen vanaf 4 jaar. Een volledige serie bestaat uit twee injecties. Drie maanden na de
eerste injectie volgt een tweede injectie.
Zika
Er zijn geen vaccins tegen zika.
Voor wie zijn de vaccins tegen chikungunya en dengue niet geschikt?
De vaccins tegen chikungunya en dengue worden niet toegediend aan zwangeren, vrouwen die
borstvoeding geven of mensen met een (ernstige) afweerstoornis (bijvoorbeeld door medicatie).
Bespreek met je reizigersadviseur of vaccinatie mogelijk is. Kun je niet gevaccineerd worden
bijvoorbeeld vanwege je leeftijd of omdat je zwanger bent? Bescherm je dan extra goed tegen
muggenbeten.
Tot slot
Raadpleeg bij koorts of andere gezondheidsproblemen tijdig een arts. Doe dit ook als je weer terug bent
in Nederland. Vertel je (huis)arts in dat geval altijd dat je in het buitenland bent geweest.
Op de pagina ‘Advies per land’ via www.lcr.nl vind je waar deze ziekten kunt krijgen.
Zie voor meer informatie over de ziektebeelden de pagina ‘Ziekten’ via www.lcr.nl.
Download hieronder de folder!
